Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) to jedno z najczęściej diagnozowanych zaburzeń neurorozwojowych. Choć przez wiele lat uważano, że jego przyczyny leżą głównie w genetyce, w ostatnich latach pojawia się coraz więcej badań sugerujących, że mikrobiota jelitowa może odgrywać istotną rolę w rozwoju i przebiegu ADHD.
W jaki sposób bakterie jelitowe mogą nasilać objawy ADHD? Czy zmiana diety może wspierać funkcjonowanie osób z ADHD? O tym przeczytasz w dalszej części artykułu.
Spis treści:
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi to zaburzenie neurorozwojowe, które przejawia się m.in. zaburzeniami koncentracji, impulsywnością i nadmierną aktywnością. Impulsywność w przypadku osób neuroatypowych często wiąże się z potrzebą natychmiastowej gratyfikacji i trudnością w odraczaniu przyjemności lub nagrody. Osoba z ADHD może mieć również problemy związane z organizacją pracy i planowaniem czasu. Do niedawna uważano, że ADHD występuje głównie u dzieci, jednak dziś wiadomo już, że dotyczy również osób dorosłych. Niezdiagnozowane i nieleczone ADHD może z czasem prowadzić do problemów emocjonalnych, gorszych wyników w nauce czy pogorszenia kontaktów społecznych.
Do czynników nasilających objawy ADHD należą m.in.:
Jelita człowieka zamieszkują miliardy mikroorganizmów, które razem tworzą złożony ekosystem zwany mikrobiotą jelitową. Mikrobiom jelit wpływa nie tylko na zdrowie układu pokarmowego, ale także na odporność, metabolizm oraz funkcjonowanie mózgu poprzez tzw. oś jelitowo-mózgową (ang. gut-brain axis).
Dzięki istnieniu tej dwukierunkowej osi jelita mogą komunikować się z ośrodkowym układem nerwowym m.in. za pośrednictwem nerwu błędnego. Mikrobiota jelitowa odgrywa ważną rolę w metabolizmie składników odżywczych, produkcji witamin oraz krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które regulują stan zapalny w organizmie. Co więcej, bakterie jelitowe biorą udział w syntezie i modulacji neuroprzekaźników, takich jak dopamina i serotonina – substancji oddziałujących na nastrój, koncentrację i poziom motywacji.
Mikrobiota jelitowa oddziałuje również na szczelność bariery jelitowej, która chroni przed przenikaniem do krwiobiegu niekorzystnych metabolitów i cytokin prozapalnych. Z kolei zaburzenia bariery jelitowej mogą zwiększać ekspozycję organizmu na te czynniki i w konsekwencji wywierać negatywny wpływ na funkcje mózgu.
W kontekście ADHD ma to szczególne znaczenie, ponieważ dysbioza jelit może prowadzić do zaburzeń w poziomie neuroprzekaźników (zwłaszcza dopaminy) oraz rozwoju stanu zapalnego, co z kolei może nasilać objawy związane z ADHD.
Co więcej, produkcja dopaminy w dużej mierze zależy od dostępności tyrozyny – aminokwasu dostarczanego wraz z pożywieniem. Oznacza to, że niedobory niektórych składników odżywczych mogą ograniczać syntezę kluczowych neuroprzekaźników. Dodatkowo, zaburzone procesy trawienne, problemy z wydzielaniem żółci i enzymów trawiennych, a także zakażenia pasożytnicze czy infekcje bakteryjne mogą utrudniać wchłanianie niezbędnych składników odżywczych. W konsekwencji organizm ma ograniczone możliwości syntezy dopaminy, co może pogłębiać problemy z koncentracją i regulacją emocji.
Coraz więcej badań pokazuje, że zaburzenia mikrobioty jelitowej mogą stanowić jeden z kluczowych elementów układanki łączącej jelita z występowaniem i nasileniem objawów ADHD. U osób z tym zaburzeniem obserwuje się zmniejszoną różnorodność mikrobioty jelitowej oraz zmiany w liczebności niektórych grup bakterii, zwłaszcza spadek ilości korzystnych drobnoustrojów z rodzaju Faecalibacterium.
Wykazano również, że mikrobiota osób ze zdiagnozowanym ADHD cechuje się mniejszą różnorodnością i niższą produkcją krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które pełnią ważną rolę w regulacji stanu zapalnego.
Inne obserwacje sugerują, że u dzieci z ADHD mikrobiom może wykazywać większą aktywność w zakresie syntezy dopaminy. Jednocześnie odnotowano u nich niższą aktywność obszarów mózgu odpowiedzialnych za odczuwanie nagrody, co jest jedną z typowych cech ADHD.Z kolei badanie przeprowadzone na Uniwersytecie w Oldenburgu z udziałem dorosłych osób z ADHD wykazało, że zakażenie pasożytem Toxoplasma gondii może nasilać objawy zaburzenia. U osób zakażonych częściej występowała większa impulsywność, nadpobudliwość, niestabilność emocjonalna oraz problemy z pamięcią i koncentracją.
Dieta odgrywa kluczową rolę w utrzymaniu równowagi mikrobioty jelitowej i prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego. U osób z ADHD szczególnie ważne jest działanie przeciwzapalne oraz wspieranie produkcji neuroprzekaźników poprzez odpowiedni dobór składników odżywczych.
1. Odżywiaj mikrobiom. Codziennie sięgaj po produkty bogate w błonnik pokarmowy – warzywa, owoce, nasiona, orzechy, pełnoziarniste produkty zbożowe oraz rośliny strączkowe. Błonnik stanowi pożywienie dla korzystnych bakterii jelitowych, co sprzyja produkcji przeciwzapalnych SCFA. Dodatkowo włącz do diety produkty prebiotyczne, takie jak kiszonki i fermentowane produkty mleczne.
2. Zadbaj o odpowiednią podaż kwasów omega-3. Kwasy DHA i EPA, obecne w tłustych rybach morskich wpływają korzystnie na funkcje mózgu oraz wykazują działanie przeciwzapalne.
3. Unikaj nadmiaru cukru i żywności wysokoprzetworzonej. Dieta bogata w cukry proste i sztuczne dodatki (barwniki, konserwanty) wykazuje działanie prozapalne, sprzyja zaburzeniom mikrobioty jelitowej oraz może nasilać objawy nadpobudliwości u osób neuroatypowych.
4. Wspieraj produkcję dopaminy. Produkty bogate w białko, takie jak jajka, ryby, drób czy rośliny strączkowe, dostarczają niezbędnych składników do syntezy dopaminy.
5. Dostarczaj organizmowi niezbędnych witamin i składników mineralnych. Zwróć uwagę na cynk, magnez, witaminę D i witaminy z grupy B – uczestniczą one w przemianach neuroprzekaźników i wspierają prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego.6. Utrzymuj regularność posiłków. Nieregularne jedzenie i pomijanie posiłków może nasilać problemy z koncentracją, obniżać poziom energii i wpływać negatywnie na stabilność emocjonalną.
Mimo że wpływ probiotyków na objawy ADHD wciąż jest przedmiotem badań, dotychczasowe obserwacje pokazują, że niektóre szczepy bakterii mogą zmniejszać stan zapalny i wspierać funkcjonowanie osi jelitowo-mózgowej.
Korzystny wpływ na zmniejszenie objawów związanych z ADHD przypisuje się m.in. szczepom Lactobacillus plantarum PS128, Lactobacillus rhamnosus GG, Lactobacillus helveticus Rosell-52 i Bifidobacterium longum Rosell-175.
Niektóre badania sugerują, że suplementacja probiotykiem Lactobacillus rhamnosus GG może poprawiać funkcjonowanie emocjonalne u dzieci z ADHD. Z kolei szczepy Lactobacillus helveticus Rosell-52 oraz Bifidobacterium longum Rosell-175 wykazują potencjał w łagodzeniu stresu, poprawie nastroju oraz redukcji stanu zapalnego.
W świetle najnowszych badań nie ulega wątpliwości, że istnieje związek między zdrowiem jelit a objawami ADHD. Równowaga mikrobioty jelitowej może wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, wpływać na produkcję neuroprzekaźników oraz łagodzić stan zapalny w organizmie. Z tego względu dbałość o mikrobiotę jelitową może być jednym z istotnych elementów wspierających terapię i poprawę jakości życia osób z ADHD.
Jeżeli wolisz słuchać niż czytać, koniecznie zajrzyj do mojego Podcastu. A jeśli chcesz być na bieżąco z moimi podcastami, w których poruszam temat szeroko pojętej dietetyki i zdrowia, w tym zdrowia psychicznego, zapisz się do Newslettera.
Bibliografia:
