Tarczyca pełni kluczową rolę w regulacji wielu procesów w naszym organizmie. Coraz więcej badań pokazuje, że kondycja tarczycy ma istotny wpływ na zdrowie jelit, a zaburzenia hormonalne mogą prowadzić do licznych problemów trawiennych. Zależność ta działa również w drugą stronę: to, co dzieje się w jelitach nie pozostaje obojętne dla równowagi hormonalnej organizmu.
W jaki sposób zaburzenia tarczycy mogą prowadzić do problemów jelitowych? Co łączy mikrobiom i chorobę Hashimoto? Czy istnieje związek między chorobami tarczycy a zespołem jelita nadwrażliwego? Odpowiedzi na te i inne pytania znajdziesz w niniejszym artykule!
Spis treści:
Tarczyca wpływa na funkcjonowanie przewodu pokarmowego poprzez regulację procesów metabolicznych w organizmie. Hormony tarczycy – tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3) są niezbędne dla prawidłowego tempa przemiany materii oraz wpływają na perystaltykę przewodu pokarmowego. Obniżona produkcja tych hormonów w przebiegu niedoczynności tarczycy prowadzi do spowolnienia motoryki jelit. Wówczas dochodzi do zaburzeń trawiennych, zalegania treści pokarmowej oraz zwiększonej retencji wody w jelicie grubym, co sprzyja występowaniu zaparć, wzdęć i uczucia pełności. Ponadto spowolnienie pasażu jelitowego wydłuża czas kontaktu nabłonka z toksynami bakteryjnymi, wywierając negatywny wpływ na mikrobiom i zdrowie jelit. Z kolei nadczynność tarczycy powoduje nadmierne przyspieszenie perystaltyki, co może prowadzić do biegunek i zaburzeń wchłaniania.
Co więcej, badania pokazują, że u osób z zaburzeniami pracy tarczycy częściej występuje zespół rozrostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO). Dysbioza jelitowa i zaburzenia pracy jelit mogą prowadzić do zmniejszonej biodostępności kluczowych składników odżywczych, a tym samym do rozwoju niedoborów witamin i składników mineralnych. Dysbioza jelit jest jednym z czynników rozwoju SIBO, co sugeruje związek między zdrowiem tarczycy a równowagą mikrobioty jelitowej.
Hormony tarczycy są również niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania żołądka i efektywnego działania enzymów trawiennych. W niedoczynności tarczycy dochodzi do zmniejszenia produkcji kwasu solnego w żołądku, co utrudnia proces wchłaniania białek i niektórych składników mineralnych (m.in. żelaza). Ponadto, kwaśne środowisko żołądka pełni funkcję ochronną przed patogenami dostarczanymi z pożywieniem, dzięki czemu zapobiega ich nadmiernej kolonizacji. Niedobór kwasu solnego i zaburzona motoryka żołądka sprzyjają rozwojowi SIBO, prowadząc do nadmiernej fermentacji w jelicie cienkim, a tym samym do pojawienia się objawów, takich jak wzdęcia, gazy, bóle brzucha i biegunki. Analogicznie, nadczynność tarczycy może powodować nadmierne wydzielanie kwasu żołądkowego, co sprzyja epizodom zgagi, a w dłuższej perspektywie może zwiększać ryzyko choroby wrzodowej żołądka.
Niedoczynność tarczycy i problemy jelitowe lubią chodzić parami, a związek między tymi schorzeniami jest złożony i wielokierunkowy. Funkcjonowanie jelit i tarczycy jest ze sobą ściśle powiązane, a zaburzenia w jednym z tych układów mogą nasilać problemy w drugim.
Hormony tarczycy są niezbędne do prawidłowego trawienia i funkcji przewodu pokarmowego. Z drugiej strony jelita odgrywają ważną rolę w zachowaniu równowagi hormonalnej organizmu. Warto podkreślić, że przekształcanie hormonu tarczycy FT4 do jego aktywnej formy FT3 odbywa się głównie w jelitach, wątrobie i nerkach. W związku z tym zaburzenia funkcji jelit oraz dysbioza jelitowa obniżają efektywność konwersji FT4 do FT3, prowadząc do niedoboru aktywnego hormonu tarczycy i rozwoju objawów niedoczynności. Ponadto, problemy jelitowe mogą ograniczać wchłanianie leków stosowanych w niedoczynności tarczycy, co w konsekwencji może zmniejszać skuteczność farmakoterapii.
Mikrobiota jelitowa pełni kluczową rolę w utrzymaniu równowagi całego organizmu, w tym układu odpornościowego. Ponad 70% komórek odpornościowych znajduje się w tkance limfatycznej związanej z jelitami (GALT). Zdrowie jelit jest ściśle związane z odpornością organizmu, co jest kluczowe w zapobieganiu chorobom autoimmunologicznym, takim jak Hashimoto i choroba Gravesa-Basedowa. Hashimoto, znane również jako przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy, to choroba, w której układ odpornościowy produkuje przeciwciała przeciwko komórkom tarczycy, prowadząc do jej stopniowego uszkodzenia. Zaburzenia mikrobioty jelitowej są jednym z czynników odpowiedzialnych za nasilenie stanu zapalnego i zmniejszoną produkcję hormonów tarczycy w chorobie Hashimoto. Drugi potencjalny mechanizm odpowiedzialny za osłabienie pracy tarczycy w wyniku dysbiozy wynika z zaburzeń trawienia i wchłaniania. Niedobory składników pokarmowych niezbędnych dla prawidłowej pracy gruczołu tarczowego, zwłaszcza witaminy D, selenu, cynku i żelaza są jednym z czynników sprzyjających rozwoju niedoczynności tarczycy.
Jedną z konsekwencji zaburzeń mikrobioty jelitowej jest zwiększona przepuszczalność jelit (tzw. leaky gut syndrome), czyli sytuacja, w której toksyny i antygeny pokarmowe dostają się do krwioobiegu, stymulując układ odpornościowy. W wyniku zaburzenia funkcji bariery jelitowej dochodzi do produkcji autoprzeciwciał, a tym samym do rozwoju autoimmunologicznych chorób tarczycy.
Coraz więcej badań wskazuje na to, że skład mikrobioty jelitowej odgrywa znaczącą rolę w etiologii chorób tarczycy. Dysbioza jelit sprzyja nadmiernej produkcji cytokin prozapalnych, które wywierają niekorzystny wpływ na komórki tarczycy. Co ciekawe, zaburzenia równowagi bakteryjnej jelit zaobserwowano zarówno w przypadku niedoczynności, jak i nadczynności tarczycy. Przegląd badań z 2021 roku wykazał znaczące różnice w składzie mikrobioty jelitowej między pacjentami z chorobą Gravesa-Basedowa a osobami zdrowymi.
Wpływ mikrobiomu na układ odpornościowy i rozwój chorób o podłożu autoimmunologicznym dowodzi że pełni on ważną rolę w patogenezie tych schorzeń. Niektóre badania sugerują, że suplementacja probiotykami mogłaby okazać się skuteczną strategią w terapii autoimmunologicznych chorób tarczycy. Potrzebne są jednak dalsze badania, które jednoznacznie potwierdzałyby skuteczność suplementacji konkretnymi preparatami na poprawę parametrów tarczycy.
Wiele osób z chorobami tarczycy i zespołem jelita nadwrażliwego zmaga się z podobnymi dolegliwościami. W przebiegu niedoczynności tarczycy dochodzi do zmniejszenia produkcji kwasu solnego i spowolnienia perystaltyki przewodu pokarmowego, manifestujących się pod postacią zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak:
To, co łączy IBS i choroby tarczycy to również dysbioza jelitowa, która jest wspólnym czynnikiem ryzyka obu schorzeń. W przypadku Hashimoto i innych autoimmunologicznych chorób tarczycy, dochodzi do nasilenia stanu zapalnego, który z kolei wiąże się z zaburzeniem przepuszczalności jelit oraz dysbiozą. Niekorzystne zmiany w mikrobiocie jelitowej mogą prowadzić do zaburzeń funkcji przewodu pokarmowego i zaostrzenia objawów IBS, takich jak bóle brzucha, wzdęcia czy zaburzenia rytmu wypróżnień.
Skuteczne leczenie chorób tarczycy i problemów jelitowych wymaga holistycznego podejścia, uwzględniającego modyfikację diety i codziennych nawyków. O tym, jak wspierać zdrowie jelit i tarczycy przeczytasz w kolejnym artykule na blogu!
Jeżeli wolisz słuchać niż czytać, koniecznie zajrzyj do mojego Podcastu. A jeśli chcesz być na bieżąco z moimi podcastami, w których poruszam temat szeroko pojętej dietetyki i zdrowia, w tym zdrowia psychicznego, zapisz się do Newslettera.
