Endometrioza to choroba, która dotyka coraz więcej kobiet na całym świecie, powodując liczne dolegliwości bólowe oraz problemy z płodnością. Choroba utrudnia codzienne funkcjonowanie i znacznie pogarsza jakość życia pacjentek. Objawy endometriozy obejmują nie tylko układ rozrodczy – wiele kobiet zmaga się jednocześnie z problemami jelitowymi, takimi jak wzdęcia, bóle brzucha, biegunki czy zaparcia.
Z tego artykułu dowiesz się, w jaki sposób endometrioza wpływa na zdrowie jelit. Czy istnieje związek między mikrobiotą jelitową a endometriozą? Czy dieta może złagodzić dolegliwości bólowe? Koniecznie przeczytaj do końca!
Spis treści:
Endometrioza to przewlekła choroba, w której komórki endometrium (błona śluzowa wyściełająca macicę) przemieszczają się poza jamę macicy do innych narządów. Ogniska endometriozy najczęściej zlokalizowane są w otrzewnej, jajnikach, jajowodach, pęcherzu moczowym, a czasami również w jelitach. Cykliczny wzrost i złuszczanie tych komórek przyczynia się do rozwoju lokalnego stanu zapalnego. W przebiegu endometriozy dochodzi do pojawienia się zrostów, blizn oraz silnych dolegliwości bólowych, które nasilają się przed i w trakcie menstruacji. Szacuje się, że choroba dotyka ok. 10% kobiet w Polsce, będąc jedną z przyczyn niepłodności.
Jak dotąd, nie ustalono jednoznacznej przyczyny endometriozy. Uważa się, że podłoże choroby jest złożone i wieloczynnikowe. Najczęściej wymienia się czynniki genetyczne, środowiskowe, autoimmunologiczne, alergiczne oraz hormonalne. Naukowcy sugerują teorię e wstecznego miesiączkowania. Według tej hipotezy, w trakcie menstruacji komórki złuszczonego endometrium cofają się przez jajowody do jamy otrzewnej, gdzie wszczepiają się, a następnie namnażają, tworząc ogniska zapalne. W niektórych przypadkach ogniska endometriozy powstają na skutek migracji komórek podczas cięcia cesarskiego.
Brak specyfiki dolegliwości zgłaszanych przez pacjentki utrudnia diagnostykę i wydłuża czas do postawienia prawidłowego rozpoznania. Obecnie standardem w diagnostyce endometriozy jest pobranie wycinków do badania histopatologicznego podczas laparoskopii, która pozwala na wykrycie ognisk endometrialnych i ocenę ich zaawansowania. Wykorzystywane są również badania obrazowe, takie jak USG, rezonans magnetyczny i tomografia komputerowa w celu wykrycia i oceny nieprawidłowości. Nacieki endometrium mogą powodować widoczne w badaniach obrazowych zwężenie światła jelita lub zmiany w obrębie układu moczowego.
W przypadku podejrzenia chorób przewodu pokarmowego (m.in. choroby uchyłkowej, chorób zapalnych jelit, raka jelita grubego) wykonywane są badania USG, rezonans magnetyczny, badania kału, testy na alergie pokarmowe oraz kolonoskopia z pobraniem wycinków. W różnicowaniu endometriozy z zespołem jelita nadwrażliwego kluczowe są wywiad lekarski oraz badania obrazowe. Ponadto, choroba może współwystępować z innymi schorzeniami, takimi jak mięśniaki macicy, IBS, SIBO czy zapalenie pęcherza moczowego.
Endometrioza jest chorobą, która może manifestować się różnorodnymi objawami, zarówno z układu rozrodczego, jak i z innych narządów i układów.
Najczęściej występującym objawem jest ból w obrębie miednicy, szczególnie przed i w trakcie menstruacji. Ból może mieć charakter skurczowy i promieniować do odcinka lędźwiowego (stąd może być mylona z rwą kulszową) lub kończyn dolnych. Wiele kobiet cierpiących na endometriozę zgłasza nieregularne cykle miesiączkowe, występowanie obfitych i bolesnych miesiączek, ból podczas współżycia. Co więcej, endometrioza jest jedną z głównych przyczyn niepłodności.
W przebiegu endometriozy mogą pojawić się także objawy z układu moczowego, takie jak częstomocz, ból i pieczenie podczas oddawania moczu, krwawienie z dróg moczowych
Objawy jelitowe
W przypadku, gdy komórki endometrium naciekają na jelita, mogą dominować symptomy z przewodu pokarmowego. Do najczęściej zgłaszanych przez pacjentki objawów należą:
Obecność objawów z przewodu pokarmowego sprawia, że endometrioza bywa często mylona z zespołem jelita nadwrażliwego. Z drugiej strony, obecność endometriozy nie wyklucza współwystępowania innych schorzeń. Szacuje się, że około 20% pacjentek z endometriozą zmaga się z objawami wskazującymi na IBS. Powstawanie zrostów i nacieków w obrębie jelit ogranicza ruchliwość jelit, nasilając dolegliwości jelitowe. Ponadto, endometrioza zlokalizowana w obrębie jelit poprzez swój wpływ na motorykę przewodu pokarmowego, sprzyja rozwojowi SIBO (zespół rozrostu bakteryjnego w jelicie cienkim), powodując wzdęcia, ból brzucha i biegunki.
Zaburzenia mikrobioty jelitowej mogą prowadzić nie tylko do schorzeń układu pokarmowego, ale także wpływać na rozwój chorób spoza przewodu pokarmowego, takich jak cukrzyca, choroby autoimmunologiczne czy PCOS.
Coraz więcej badań sugeruje związek między dysbiozą jelit a rozwojem endometriozy. Mikrobiom jelitowy odgrywa ważną rolę w regulacji wielu procesów fizjologicznych, w tym w odpowiedzi immunologicznej. Z kolei wśród potencjalnych przyczyn rozwoju endometriozy wymienia się zaburzenia układu odpornościowego. Zmiany w składzie bakterii jelitowych mogą prowadzić do nadmiernej aktywacji komórek odpornościowych, przyczyniając się do przewlekłego stanu zapalnego, tworzenia się zrostów oraz towarzyszących im dolegliwości bólowych. W przeglądzie systematycznym z 2022 roku zauważono wzrost czynników prozapalnych u kobiet z endometriozą.
Ponadto, wykazano że u kobiet z endometriozą częściej występują zmiany w różnorodności oraz w składzie poszczególnych gatunków bakterii jelitowych. W badaniach zaobserwowano również zwiększoną liczebność bakterii związanych z występowaniem stanu zapalnego oraz zaburzony stosunek bakterii Firmicutes/Bacteroides.
W patogenezie endometriozy wskazuje się również na zaburzenia w metabolizmie estrogenów. Metabolizm estrogenu zachodzi głównie w wątrobie, która produkuje białko wiążące hormony płciowe, z kolei bakterie jelitowe produkują enzymy odpowiedzialne za rozkład estrogenu. Zakłócenie równowagi w obrębie mikrobiomu może prowadzić do dominacji estrogenowej i sprzyjać rozwojowi endometriozy.
Uważa się, że przywrócenie równowagi mikrobioty jelitowej może pomóc w leczeniu i poprawie jakości życia kobiet chorujących na endometriozę.
Dieta odgrywa ważną rolę w łagodzeniu objawów endometriozy, zwłaszcza tych związanych z układem pokarmowym. Na szczególną uwagę zasługuje dieta przeciwzapalna, charakteryzująca się wysokim spożyciem produktów o potencjale antyoksydacyjnym.
Kluczowymi elementami diety przeciwzapalnej są:
Planując dietę w endometriozie należy zwrócić uwagę na objawy z przewodu pokarmowego i indywidualną tolerancję na niektóre produkty. Ograniczenie żywności wysoko fermentującej (np. cebula, czosnek, warzywa kapustne, nasiona roślin strączkowych) może przynieść ulgę w objawach jelitowych. W przypadku nasilenia wzdęć, bólu brzucha czy biegunki warto zwrócić uwagę na obróbkę termiczną (gotowanie, duszenie, pieczenie), która poprawia strawność produktów i odciąża przewód pokarmowy.
Niektóre badania sugerują skuteczność diety low FODMAP na zmniejszenie objawów jelitowych wśród pacjentek zmagających się z endometriozą i zespołem jelita nadwrażliwego. Warto jednak pamiętać, aby przed wprowadzeniem diet eliminacyjnych skonsultować się z dietetykiem.
Endometrioza jest schorzeniem, które w znacznym stopniu oddziałuje na komfort życia, wpływając zarówno na zdrowie fizyczne, jak i psychiczne. Leczenie endometriozy wymaga indywidualnego podejścia, obejmującego zarówno farmakoterapię, dietoterapię, jak i wsparcie psychologiczne oraz fizjoterapeutyczne.
Jeżeli wolisz słuchać niż czytać, koniecznie zajrzyj do mojego Podcastu. A jeśli chcesz być na bieżąco z moimi podcastami, w których poruszam temat szeroko pojętej dietetyki i zdrowia, w tym zdrowia psychicznego, zapisz się do Newslettera.
